زاج چیست؟

گوشه ای از این اقیانوس بی کران، معدنی ها می باشند که زاج ها با متجاوز از ۲۵ نوع یکی از این مواهب هستند. زاج جسمی معدنی بلوری و در اثر تأثیر مواد معدنی به رنگ های متفاوت دیده می شود. از انواع زاج چنین برمی آید که در اکثر نقاط جهان موجود می باشد اما در کشور ما از مشهورترین مکان ها زاکان قزوین زاکان طارم و زاگون تهران می باشد و اگر در جاده هراز از منطقه آب اسک (روستایی از توابع بخش لاریجان شهرستان آمل در استان مازندران ایران) توقفی نموده باشید، آب جاری این منطقه آب زاج می باشد که رسوبات آن در رودی کوچک به وضوح نمایان و حوضچه ای کوچک آب زاج نیز هنوز در این مکان جهت کسانی که دچار مشکل پوستی هستند قابل استفاده می باشد.

معرفی زاج سبز

زاج سبز نام فارسی یک ترکیب شیمیایی به نام سولفات آهن Iron sulfate یا فروس سولفات ferrous sulfate است. زاج سبز یا سولفات آهن ۲ ظرفیتی کاربرد های متعددی در کشاورزی، تولید مکمل های خوراکی، تصفیه آب و تولید رنگ دارد. این ماده از نظر ظاهری به صورت کریستال های ریز و درشت سبز رنگ است که به راحتی و به میزان زیادی در آب حل می شود. همچنین فرمول شیمیایی آن FeSO4 است.

زاج سبز را در قدیم با نام توتیا یا زنگار هم می شناختند. این ماده یک مکمل آهن بسیار رایج است که برای تامین آهن مورد نیاز کودکان، زنان باردار و ورزشکاران استفاده می شود. این مکمل آهن برای افرادی که قدرت کمی در جذب آهن دارند و یا برای درمان مشکلاتی نظیر قاعدگی شدید، بارداری، همودیالیز یا رژیم غذایی کم آهن استفاده می شود.

سولفات آهن که در گذشته با نام های زاج سبز یا Copperas شناخته می شده است، بیشترین کاربرد را در چرم سازی و رنگرزی داشته است. این ماده یک نوع ماده شیمیایی است که با کمک اسید سولفوریک و نمک آهن سنتز می شود و در آبپوش های مختلف مانند سولفات آهن 7 هیدراته، 1 هیدراته و خشک تولید می شود. سولفات آهن در کشاورزی و حوزه های صنعتی و دارویی استفاده می شود.

این ماده با نام های آهن (II) سولفات، فروس سولفات، ویتریول سبز، ویتریول آهن، کوپراس (Copperas)، ملانتریت یا سومولنوکیت نیز شناخته می شود.

زاج سبز چیست ؟

این نوع زاج یک نمک کریستالی سبز رنگ و کاملا محلول در آب است. زاج سبز به صورت کلی در کشاورزی، پزشکی (طب سنتی و مدرن) و صنعت کاربرد دارد. این ماده حاوی مقادیر زیادی آهن یونیزه قابل جذب است که برای انسان و گیاهان مناسب می باشد، از این رو در تولید قرص آهن برای جبران فقر آهن در انسان کاربرد داشته و همچنین از زاج سبز برای تامین آهن مورد نیاز گیاهان و جلوگیری از زردی برگ ها و ضعف در گیاهان استفاده می شود.

خواص درمانی زاج سبز

استفاده از زاج در طب سنتی در ایران در دهه اخیر همراه با نام گیاهان شناخته شده است. معمولا به صورت قرص آهن یا به عنوان یک افزودنی غذایی برای درمان مشکلاتی نظیر خستگی دائم، سستی، خواب آلودگی، ابتلای زیاد به سرماخوردگی، گزگز دست و پا و … که به دلیل فقر آهن در بدن ایجاد می شود کاربرد دارد. در طب سنتی ایرانی هم زاج سبز دارای مزاج گرم و خشک است و برای درمان خستگی و خواب آلودگی تجویز می شود.

حیوانات: از دود دادن زاج موش و مگس گریزان هستند، مالیدن محلول ۵۰% زاج کبود به زخم پای دام باعث بهبود زخم می شود.
رنگرزی: جهت رنگرزی ابتدا پارچه را در زاج شسته سپس خشک کرده، رنگ می کنند و به طور کلی جهت ثابت کننده رنگ به کار می آید.
زاج در نزد ایرانیان جایگاه ویژه ای داشته همواره با اسفند سوزانیده می شود هم جهت رفع حشرات و هم به عنوان چشم زخم به کار می رود.
در گذشته در حوض خانه ها و استخرها برای جلوگیری از لیز شدن و فاسد شدن سریع آب کات کبود یا زاج کبود یا سولفات مس به آب به مقدار ۵ درصد اضافه می شد.

تولید زاج سبز به روش شیمیایی

زاج سبز مانند دیگر انواع زاج نظیر زاج سفید و زاج سیاه در طبیعت یافت می شود اما حاوی عناصر و مواد ناخواسته و گاهی سمی است. برای تولید زاج سبز به روش شیمیایی و در صنایع، سه روش مختلف وجود دارد که به شرح زیر هستند:

بیشترین میزان تولید زاج سبز در صنعت ذوب آهن و تولید فولاد است. در این صنعت به دلیل عبور آهن از حمام اسید، سولفات آهن تولید می شود
دومین روش تولید زاج سبز از طریق اکسیداسیون پیریت آهن (یک سنگ معدنی که از آهن و گوگرد تشکیل شده است) می باشد.
همچنین در صنعت تولید دی اکسید تیتانیوم هم، در فراینده سولفاته کردن، مقادیری فروس سولفات بدست می آید.