وسمه

به فارسی وسمه گفته می شود.در کتب طب سنتی گیاه آن با نام عربی آن کتم و خطر آمده است.

مشخصات وسمه:

گیاهی است دو ساله که از برگ آن ماده آبی رنگ سیر به نام وسمه گرفته می شود. بلندی آن 90-110 سانتیمتر، برگ های آن کمانی و به طور گروهی است.

قسمت پایین برگ ها نازک و سفید شده و به شکل دم برگ ضخیم گوشتی در آمده و به ساقه متصل می شود. قسمت بالای برگ بیضی دندانه دار براق و سبز رنگ است.

گل های آن زرد، میوه آن خورجینک کوتاه و سیاه رنگ و ریشه آن عمودی و کمی ضخیم می باشد. گیاه وسمه بومی چین است و در سایر مناطق دنیا نیز انتشار دارد.

در ایران نیز گونه هایی از آن به طور خودرو می روید و در باختران، طاق بستان دیده می شود. گونه های دیگری از آن در شمال ایران در مازندران، پل زنگوله در کنار

رودخانه ها در ریگزار و در دامنه های البرز انتشار دارد.

خواص و فواید اصلی وسمه:

وسمه دارای خواص متعددی است که عمدتاً به صورت موضعی و برای مصارف زیبایی و درمانی مورد استفاده قرار می‌ گیرد:

* تقویت و رشد مو و ابرو: یکی از مهم‌ ترین کاربردهای وسمه، تقویت پیاز مو، جلوگیری از ریزش مو و تحریک رشد مجدد آن است. روغن آن نیز برای بلند شدن موی سر مفید است.
* رنگ کردن مو و ابرو: وسمه به دلیل دارا بودن رنگدانه طبیعی، برای رنگ کردن موها و ابروها به رنگ تیره (مشکی تا قهوه‌ ای تیره) به کار می‌ رود. این روش جایگزین طبیعی و بدون مواد شیمیایی برای رنگ مو است.
* ضد التهاب و التیام زخم: وسمه خاصیت ضد التهابی دارد و می‌ تواند در درمان التهاب‌ های پوستی و بهبود زخم‌ ها مؤثر باشد.
* ضد قارچ: دارای خواص ضد قارچی است و می‌ تواند در درمان عفونت‌ های قارچی مفید باشد.
* خنک‌ کننده: به عنوان یک خنک‌ کننده طبیعی مورد استفاده قرار می‌ گیرد و می‌ تواند در کاهش تب و حرارت بدن کمک کند.
* رفع زکام: مالیدن خمیر وسمه به سر برای رفع زکام و سرماخوردگی مفید است.

طریقه مصرف:

بیشتر به صورت پودر یا خمیر موضعی استفاده می‌ شود:

1- برای تقویت و رنگ کردن موها (به تنهایی):

* مقدار مورد نیاز از پودر را با آب گرم یا گلاب مخلوط کنید تا خمیر یکدستی حاصل شود.
* اجازه دهید خمیر 20 تا 30 دقیقه بماند تا رنگ آن آزاد شود.
* خمیر را روی موهای تمیز و خشک بمالید و مطمئن شوید تمام قسمت‌ های مورد نظر پوشانده شود.
* اجازه دهید 1 تا 3 ساعت (بسته به شدت رنگ دلخواه) روی موها بماند.
* سپس با آب ولرم و بدون شامپو بشویید تا آب موها کاملاً زلال شود. (تا 48 ساعت بعد از شستشو، از شامپو و روغن استفاده نکنید).
* برای رنگ دهی بهتر، می‌ توانید مقداری نمک به پودر وسمه اضافه کنید.

2- برای رنگ مشکی (ترکیب با حنا):

* ابتدا موها را با حنا رنگ کنید. (حنا را با آب گرم مخلوط کرده و 2 تا 3 ساعت روی مو بگذارید، سپس بشویید و خشک کنید).
* سپس وسمه را با آب گرم یا گلاب ترکیب کرده و روی موهای حنایی شده بمالید.
* پس از 2 تا 3 ساعت موها را بشویید تا رنگ مشکی طبیعی حاصل شود.

3- برای ابروها: خمیر وسمه را به مدت 20 دقیقه روی ابروها بگذارید و سپس بشویید.

4- برای سرمه چشم: از پودر غنی‌ شده وسمه می‌ توان به جای مداد چشم یا خط چشم استفاده کرد. همچنین کشیدن آن به داخل چشم مانند سرمه، مژه‌ها را تقویت کرده و بینایی را بهبود می‌بخشد.

وسمه برای ریزش مو:

برای تهیه این ماسک باید یک قاشق مربا خوری حنا را با نیم قاشق مرباخوری وسمه و یک عدد زرده تخم مرغ مخلوط و به این ترکیب مقداری روغن کنجد اضافه کنید تا غلظتی

شبیه ماست سفت پیدا کند. البته این پایه ماسک گیاهی ضد ریزش مو است و با اضافه کردن مقداری روغن مورد (برای رشد سریع تر موها) یا سدر (برای کاهش چربی مو)

یا روغن نارگیل به ترکیب گفته شده می توانید ماسک تان را اختصاصی تر کنید.

با این ماسک باید کف سرتان را حدود 10 دقیقه ماساژ دهید و سپس موها را با یک کلاه پارچه ای یا روسری بپوشانید و بعد از دو ساعت حمام کنید.

استفاده از این ترکیب گیاهی به مدت 30 تا 40 روز ریزش موها را از بین می رود و موجب رشد مجدد مو می شود. البته باید بدانید وسمه قرمزی رنگ حنا را خنثی می کند

و موهایتان به قهوه ای بلوطی تغییر رنگ می دهد.

رنگ کردن موها با مخلوط حنا و وسمه :

برای آنکه مویی به رنگ روشنتر داشته باشید از یک قسمت حنا و دو قسمت وسمه استفاده کنید و رنگ آماده را به مدت ۳۰ دقیقه به روی مو ها نگه دارید.

برای مشکی نمودن موها یک قسمت حنا را با سه قسمت وسمه مخلوط کنید و به مدت چهار ساعت در روی موها قرار دهید.

(معین کردن مدت دقیق نگه داشتن رنگ بر روی مو بسیار مشکل است زیرا به خصوصیات مو و رنگ مو بستگی دارد.)

قبل از رنگ کردن چند دانه موی خود را ببرید و تمیز بشویید و خشک کنید و رنگ کنید با حاصل شدن رنگ دلخواه مدت رنگ کردن را معین کنید.

چه افرادی بهتر است استفاده کنند و چه افرادی نه؟

افراد مناسب برای استفاده:

* افرادی که به دنبال تقویت طبیعی مو و ابرو هستند.
* کسانی که مایل به پوشاندن موهای سفید خود با رنگ طبیعی (مشکی یا قهوه‌ ای تیره) هستند و از رنگ‌ های شیمیایی اجتناب می‌ کنند.
* افرادی که به دنبال روش‌ های طبیعی برای بهبود مشکلات پوستی مانند التهاب یا زخم هستند (فقط به صورت موضعی و با مشورت).
* افرادی که به دنبال تقویت بینایی و مژه‌های خود با روش‌های سنتی هستند.
* خانم‌های باردار: مصرف موضعی وسمه در بارداری بی‌ ضرر عنوان شده است.

افرادی که بهتر است استفاده نکنند یا با احتیاط مصرف کنند:

* افراد حساس به آسپرین: برخی منابع ذکر کرده‌ اند که افراد دارای آلرژی به آسپرین باید از مصرف وسمه خودداری کنند، زیرا ممکن است باعث حمله آسم یا واکنش‌ های آلرژیک شود.
* مصرف خوراکی: مصرف خوراکی وسمه به جز در موارد خاص و تحت نظر متخصص توصیه نمی‌ شود، زیرا می‌ تواند قی‌ آور باشد و مصرف زیاد آن برای مغز مضر است.
* مضر برای دندان: مالیدن وسمه به دندان‌ها باعث سست شدن آن‌ها می‌ گردد.
* ضماد بر سر: برخی منابع می‌ گویند ضماد طولانی مدت وسمه بر سر ممکن است باعث ضعیف شدن مغز شود.

نکات نگهداری و ماندگاری:

* پودر وسمه را باید در مکانی خشک، خنک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید.
* ظرف نگهداری آن باید در بسته باشد تا از ورود رطوبت و هوا جلوگیری شود.
* ماندگاری پودر وسمه معمولاً حدود یک سال است. پس از این مدت، ممکن است خواص رنگ‌ دهی و درمانی آن کاهش یابد.

پیشنهاد استفاده یا ترکیب با گیاهان دیگر:

وسمه به طور سنتی و برای دستیابی به رنگ‌ های خاص، با گیاهان دیگری ترکیب می‌ شود:

* ترکیب با حنا (برای رنگ مشکی و تیره): این رایج‌ ترین و موثرترین ترکیب است. همانطور که گفته شد، ابتدا حنا زده می‌ شود تا مو پایه رنگ قرمز پیدا کند و سپس وسمه اعمال می‌ شود تا رنگ مشکی یا قهوه‌ ای تیره ایجاد کند و از قرمزی حنا جلوگیری شود.
* ترکیب با روناس، قهوه، بابونه و پوست پیاز قرمز (برای رنگ مسی): برای بدست آوردن رنگ مسی می‌ توانید حنا، وسمه، روناس، آب آلبالو، قهوه و پوست پیاز قرمز را ترکیب کرده و پس از گذاشتن روی موها 2 ساعت صبر کرده و آبکشی نمایید.
* ترکیب با پوست گردو و روناس (برای مشکی مایل به شرابی): یک واحد وسمه، دو واحد حنا، یک مشت پوست گردو و یک قاشق روناس را با هم ترکیب کنید. پوست گردو و بابونه را بجوشانید، صاف کرده و آب آن را با حنا، وسمه و روناس مخلوط کنید تا خمیر شل شود. این ترکیب حتی موهای سفید را به رنگ مشکی (با هاله‌ای از شرابی) در می‌ آورد و موجب تقویت ریشه مو و جلوگیری از ریزش آن می‌شود.
* ترکیب با میخک: اگر به وسمه مقداری میخک پودر شده اضافه شود (به وزن یک درهم)، رنگ تیره‌ تری به موها می‌ دهد و می‌ تواند مغز را از آسیب رنگ محافظت کند.

همیشه قبل از استفاده گسترده از هر گیاه دارویی، به خصوص در صورت داشتن بیماری‌ های خاص یا مصرف دارو، با پزشک یا متخصص طب سنتی مشورت کنید.

همچنین برای اطمینان از عدم حساسیت، ابتدا مقدار کمی از آن را روی پوست امتحان کنید.