ریشه ایرسا

ریشه ایرسا، که گاهی به آن “گل زنبق” نیز گفته می‌ شود، بخش زیرزمینی گیاه ایرسا است. این گیاه از خانواده زنبقیان بوده و به دلیل گل‌های زیبا و معطرش شهرت دارد. ریشه ایرسا از دیرباز در طب سنتی و عطرسازی مورد استفاده قرار گرفته است.

ریشه ایرسا در کتب سنتی با نام های زنبق و سوسن آزاد و سوسن ابیض و بیخ بنفشه و آسمان جونی نام برده شده است، زنبق ها دارای گونه های بسیار متنوع و متعددی است و تاکنون بیش از 300 گونه آن در مناطق معتدل نیم کره شمالی دنیا بررسی و شناخته شده است. منشأ اصلی گیاه ایرسا به جنوب اروپا و منطقه مدیترانه باز می‌ گردد. این گیاه به تدریج در سراسر جهان، به خصوص در مناطق معتدل، گسترش یافته و در حال حاضر در بسیاری از کشورها کشت می‌ شود.

ساقه هاي ايرسا بندبند، برگش باريک است و اگر کهنه شود کرم می زند. گیاه شناسان 20 گونه زنبق وحشی خودرو را در ایران شناسایی کرده اند، زنبق ها دارای ساقه زیر زمینی متورم یا پیاز هستند که اقسامی از آن از نظر خواص درمانی مورد توجه بوده و در طب سنتی و هم چنین صنعت عطر سازی موارد استعمال وسیعی دارند.

طبق نظر حکمای طب قدیم ایران طبیعت ریشه ایرسا نسبتا گرم و متعادل است.

خواص و فواید اصلی:

ریشه ایرسا دارای ترکیبات فعالی مانند ایزوفلاون‌ها، تانن‌ها و روغن‌ های فرار است که به آن خواص درمانی متعددی می‌ بخشد. از جمله مهم‌ ترین خواص و فواید آن می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

* ضد التهاب: به دلیل وجود ترکیبات فلاونوئیدی، ریشه ایرسا می‌ تواند به کاهش التهاب در بدن کمک کند.
* خلط آور: در طب سنتی، از ریشه ایرسا برای تسکین سرفه و کمک به دفع خلط استفاده می‌ شود.
* ضد باکتری و ضد قارچ: برخی مطالعات نشان داده‌ اند که عصاره ریشه ایرسا دارای خواص ضد میکروبی است.
* ملین خفیف: ممکن است به بهبود یبوست خفیف کمک کند.
* مفید برای سلامت پوست: در برخی محصولات آرایشی و بهداشتی برای بهبود وضعیت پوست و کاهش لک‌ ها استفاده می‌ شود.
* در عطرسازی: به دلیل عطر دلپذیر و شیرین، در تولید عطر و صابون کاربرد فراوان دارد

نحوه مصرف ریشه ایرسا :

برای هریک از ناراحتی های فوق و بیماری های یاد شده مقدار 20 الی 30 گرم ریشه های ایرسا را در یک لیتر آب جوش به مدت دو الی سه ساعت خیس کنید سپس به مدت 10 دقیقه با حرارت کم آن را دم کنید، این جوشانده را صاف کرده و با عسل طبیعی شیرین کنید و در طول روز یک الی دو فنجان از آن را کم کم بنوشید.

* پودر: ریشه خشک شده را می‌ توان پودر کرده و به مقدار کم (حدود 1/4 تا 1/2 قاشق چای خوری) به نوشیدنی‌ ها یا غذاها اضافه کرد.

چه افرادی بهتر است استفاده کنند و چه افرادی نه؟

افرادی که ممکن است از ریشه ایرسا سود ببرند:

* افراد مبتلا به سرفه و گلودرد (به عنوان خلط آور).
* افراد با التهاب خفیف.
* افراد با مشکلات گوارشی خفیف مانند یبوست.

افرادی که بهتر است از مصرف ریشه ایرسا خودداری کنند یا با احتیاط مصرف کنند:

* زنان باردار و شیرده: به دلیل کمبود تحقیقات کافی، مصرف آن توصیه نمی‌ شود.
* افراد دارای بیماری‌ های خاص: به خصوص بیماری‌ های کبدی، کلیوی یا خودایمنی، باید قبل از مصرف با پزشک مشورت کنند.
* افرادی که داروهای خاص مصرف می‌ کنند: ریشه ایرسا ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد، به خصوص داروهای رقیق کننده خون یا داروهای دیابت.
* کودکان: مصرف آن برای کودکان توصیه نمی‌ شود.
* افراد حساس: ممکن است در برخی افراد واکنش‌ های آلرژیک ایجاد کند.

نکات نگهداری و ماندگاری:

* نگهداری در جای خشک و خنک: ریشه ایرسا خشک شده باید در ظروف دربسته و در مکانی خشک، خنک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری شود.
* دور از رطوبت: رطوبت می‌ تواند باعث کپک زدگی و از بین رفتن خواص آن شود.
* ماندگاری: در صورت نگهداری صحیح، ریشه ایرسا خشک شده می‌تواند تا 1-2 سال خواص خود را حفظ کند

پیشنهاد استفاده یا ترکیب با گیاهان دیگر:

* برای سرفه و گلودرد: می‌توان آن را با گیاهانی مانند آویشن، پنیرک یا گل ختمی ترکیب کرد تا اثرات خلط آور و آرام‌ بخش آن تقویت شود.
* برای مشکلات گوارشی: می‌ توان آن را با نعناع فلفلی یا زنجبیل ترکیب کرد.
* در عطرسازی و خوشبو کننده: ریشه ایرسا به دلیل عطر خاصش می‌ تواند با روغن‌ های اسانسی مانند چوب صندل، گل رز یا وتیور ترکیب شود.

توجه: هر گونه مصرف دارویی گیاهان باید با مشورت متخصص طب سنتی یا پزشک انجام شود، به خصوص اگر بیماری زمینه‌ ای دارید یا دارو مصرف می‌ کنید. .

خواص درمانی ایرسا در یک نگاه :

تصفیه کننده خون و صفرابر، بازکننده عروق و بهبود دهنده گردش خون، تقویت کننده اعصاب و مسکن سردرد، ضد التهاب اندام های تنفسی، ضد استسقاء و مفید برای بیماری های مثانه و ناراحتی های کبد، ضد سیاه سرفه و مؤثر برای نفس تنگی، ضد یرقان و برطرف کننده صداهای مبهم در گوش می باشد. در ضمن برای میگرن های مرتبط با عادت ماهیانه، خیز عمومی، آسم مرطوب، نزله مزمن ریه، گریپ، انزال زودرس و تب و لرز نیز مفید است.