دستهبندی: گیاهان داروئی خوراکی
برگ سنا
برگ سنا
سنا گیاهی است از تیره گل ارغوان و چند نوع دارد و اغلب در حجاز می روید. انواعی از این گیاه در هندوستان یافت می شود. نوع کاسیا اوبواتا در بلوچستان و برخی از نواحی
شمال ایران نیز می روید. بهترین نوع سنا گل های زرد دارد و نوع حجازی آن است، برگ سنا باریک و شبیه است به برگ حنا و برگ مورد و از برگ حنا قدری بزرگتر و ضخیم
تر و از برگ مورد نازکتر است. دانه سنا پهن و بسیار نازک دارای برگ هایی سبز رنگ است، اگر سنا کهنه یا سیاه شود اثر درمانی خود را از دست می دهد.
خواص دارویی گیاه سنا :
طبیعت سنا گرم و خشک است و مسهل صفرا و اغلب اخلاط و مواد زاید بدن می باشد و مواد زائد را از مغز و شش ها و دستگاه های داخلی جذب و از راه دستگاه گوارش دفع
می نماید. از این جهت است که پزشکان این دارو را برای مداوای بیماری هایی نظیر صرع، جنون، سردرد های کهنه، درد پهلو، درمان تنگی نفس، درمان بیماری های مفصلی و
درد های مفصل و نقرس، تشنج ماهیچه ای، جوش های کهنه ای که با معالجات سطحی و جلدی مداوا نمی شوند و بیماری وسواس به کار می برند.
سنا را گاهی به تنهایی و گاهی با گل سرخ و در افراد گرم مزاج با آلو بخارا دم کرده و میل می کنند. مقدار خوراک آن از دم کرده آن دو تا شش مثقال به تنهایی و اگر همراه با گل
سرخ باشد 20 گرم سنا و ده گرم گل سرخ را دم کرده و در آب صاف شده و میل می نمایند.
جهت معالجه درد های مفاصل روزی یک مثقال از پودر آن را به مدت سه روز تا یک هفته می خورند و بسیار مفید بوده است.
یکی از راه های مصرف سنا استفاده آن با گل برگ گل سرخ و روغن بادام شیرین است، معجونی که از سنا و رازیانه و ریوند ساخته می شود بهترین داروی دستگاه گوارش برای برطرف نمودن ترشی معده، درمان سو هاضمه و ضد نفخ شکم می باشد.
خواص و فواید اصلی آن:
- ملین قوی و درمان یبوست: اصلیترین و شناختهشدهترین خاصیت برگ سنا، اثر ملین قوی آن است. سنوزیدهای موجود در سنا باعث تحریک حرکات روده و افزایش ترشح آب و الکترولیتها به داخل روده بزرگ میشوند که به نرم شدن مدفوع و تسهیل دفع کمک میکند.
- پاکسازی روده قبل از اقدامات پزشکی: گاهی اوقات برای آمادهسازی روده قبل از کولونوسکوپی یا جراحیهای خاص، توسط پزشک تجویز میشود.
- کاهش وزن (در موارد خاص و با احتیاط): برخی افراد از سنا برای کاهش وزن استفاده میکنند، اما این روش به دلیل اثرات جانبی و عدم تأثیر بر چربیسوزی، به هیچ عنوان توصیه نمیشود. کاهش وزن مشاهده شده اغلب به دلیل از دست دادن آب و محتویات روده است.
- سمزدایی (با احتیاط): در برخی مکاتب سنتی، به عنوان بخشی از برنامههای سمزدایی کوتاهمدت و با نظارت متخصص مورد استفاده قرار میگیرد.
طریقه مصرف برگ سنا:
دمنوش برگ سنا:
رایجترین روش مصرف برگ سنا، تهیه دمنوش است.
- * مقدار: معمولاً ۱ تا ۲ گرم (حدود نصف تا یک قاشق چایخوری) برگ سنا خشک شده را برای هر نفر استفاده میکنند.
- * طرز تهیه: برگها را در یک فنجان آب جوش ریخته و درب آن را بپوشانید. اجازه دهید ۵ تا ۱۰ دقیقه دم بکشد.
- * زمان مصرف: بهتر است شبها قبل از خواب مصرف شود، زیرا اثر آن معمولاً ۶ تا ۱۲ ساعت بعد ظاهر میشود.
- * احتیاط: شروع با حداقل دوز و افزایش تدریجی در صورت نیاز، اما نه بیش از دوز توصیه شده
چه افرادی بهتره استفاده کنن چه افرادی نه؟
با احتیاط و کوتاه مدت:
* افرادی که دچار یبوست حاد و موقتی هستند.
* افرادی که نیاز به تخلیه روده قبل از اقدامات پزشکی خاص (با تجویز پزشک) دارند.
موارد منع مصرف و هشدارها:
* استفاده طولانی مدت: هرگز نباید بیش از ۷-۱۰ روز متوالی از سنا استفاده شود. مصرف طولانی مدت میتواند منجر به:
* وابستگی روده: روده به تحریک سنا عادت کرده و بدون آن عملکرد طبیعی خود را از دست میدهد (تنبلی روده).
* عدم تعادل الکترولیتی: به ویژه کاهش پتاسیم، که میتواند خطرناک باشد و بر عملکرد قلب و عضلات تأثیر بگذارد.
* آسیب به کبد.
* مگاکولون: در موارد نادر، بزرگ شدن غیرطبیعی روده بزرگ.
* تغییر رنگ مخاط روده (ملانوز کولی).
* زنان باردار و شیرده: مطلقاً ممنوع است، زیرا میتواند باعث تحریک رحم، زایمان زودرس و یا ورود ترکیبات به شیر مادر و ایجاد اسهال در نوزاد شود.
* کودکان زیر ۱۲ سال: ممنوع است.
* افراد دارای مشکلات گوارشی: مانند بیماری کرون، کولیت اولسراتیو، آپاندیسیت، سندرم روده تحریکپذیر (IBS)، درد شکم با علت نامعلوم، انسداد روده، التهاب روده، خونریزی رکتوم یا هموروئید ملتهب.
* افراد دارای مشکلات کلیوی و قلبی: به دلیل خطر عدم تعادل الکترولیتها، به خصوص پتاسیم.
* افرادی که داروهای خاص مصرف میکنند:
* دیورتیکها (داروهای ادرارآور): خطر افت پتاسیم را افزایش میدهد.
* کورتیکواستروئیدها: افزایش خطر افت پتاسیم.
* دیگوکسین (داروی قلبی): افت پتاسیم ناشی از سنا میتواند سمیت دیگوکسین را افزایش دهد.
* وارفارین (رقیقکننده خون): ممکن است جذب آن را تغییر دهد.
* داروهای هورمونی (مانند قرصهای ضد بارداری): ممکن است جذب آنها را کاهش دهد.
* افرادی که به دنبال کاهش وزن بدون تغییر سبک زندگی هستند: سنا ملین است، نه چربیسوز
نکات نگهداری و افزایش ماندگاری:
* مکان: برگ سنا خشک شده را در جای خشک، خنک و دور از نور مستقیم خورشید و رطوبت نگهداری کنید.
* بستهبندی: در ظرف دربسته و غیرقابل نفوذ به هوا نگهداری شود تا از نفوذ رطوبت و حشرات جلوگیری شود و عطر و خواص آن حفظ شود.
* ماندگاری: اگر به درستی نگهداری شود، میتواند برای ۱ تا ۲ سال خواص خود را حفظ کند.
پیشنهاد استفاده یا ترکیب با گیاهان دیگه:
برای کاهش دلپیچه و عوارض جانبی:
* با گل محمدی (گل سرخ خشک): اضافه کردن چند گلبرگ گل محمدی به دمنوش سنا میتواند به کاهش دلپیچه و گرفتگیهای شکمی کمک کند و طعم دمنوش را نیز بهبود بخشد.
* با رازیانه یا بادیان رومی: این گیاهان نیز دارای خواص ضد اسپاسم و کاهشدهنده نفخ هستند و میتوانند به تسکین دلپیچه ناشی از سنا کمک کنند.
برای تقویت اثر ملین (با احتیاط و در صورت نیاز):
* با خاکشیر (که از ملینهای اسموتیک و حجمدهنده است): ترکیب سنا با خاکشیر میتواند به ایجاد مدفوع نرمتر و دفع راحتتر کمک کند. (اما باز هم محدودیت زمانی مصرف سنا را در نظر بگیرید).
مهمترین نکته:
استفاده از سنا باید با احتیاط فراوان، برای مدت کوتاه و تنها در موارد یبوست حاد و موقتی باشد. این گیاه یک راهحل دائمی برای یبوست مزمن نیست و برای درمان طولانی مدت
یبوست باید با پزشک مشورت کرده و علت زمینهای را شناسایی و درمان نمود. تغییر در رژیم غذایی (افزایش فیبر)، مصرف آب کافی و فعالیت بدنی منظم، بهترین راهها برای
پیشگیری و درمان یبوست هستند.
دستهبندی: گیاهان داروئی خوراکی