گیاه کتان

یکی از قدیمی‌ ترین گیاهان زراعی در جهان است و قدمت کشت آن به هزاران سال پیش بازمی‌ گردد. خاستگاه اصلی آن مناطق بین‌ النهرین، مصر و بخش‌ هایی از آسیای میانه

است. امروزه کشورهای کانادا، قزاقستان، روسیه، چین و آمریکا از بزرگ ترین تولید کنندگان بذر کتان در جهان هستند. بذر کتان می‌ تواند به رنگ‌ های قهوه‌ای و طلایی (زرد)

یافت شود که از نظر ارزش غذایی تفاوت چندانی ندارند. طبیعت کتان سرد و خشک است.

اکثر عموم از تخم کتان برای لاغری و کاهش وزن بهره می گیرند. این دانه ها سرشار از مواد مغذی و ویتامین می باشند.

از بذر کتان به صورت پودر، روغن، دانه، دم کرده استفاده می کنند.

مصرف تخم کتان برای اشخاصی که به بیماری هایی نظیر اختلال و بی نظمی در عادات ماهانه، زخم روده، ورم کلیه، ورم پروستات، ورم ماهیچه های معده، سرفه، سنگ کلیه،

زیری صدا، کولیت، سوءهاضمه، کهیر، زخم معده، ورم بناگوش، ورم مثانه، سنگ کلیه، سوزاک و ناراحتی های پوستی و مجاری ادرار مبتلا می باشند مفید بوده و می تواند اثر

شفابخشی داشته باشد.

خواص و فواید اصلی بذر کتان:

بذر کتان به دلیل محتوای غنی از مواد مغذی، دارای فواید بسیاری برای سلامتی است:

* منبع عالی اسیدهای چرب امگا-3: بذر کتان یکی از بهترین منابع گیاهی آلفا-لینولنیک اسید است که نوعی اسید چرب امگا-3 ضروری محسوب می‌ شود. برای سلامت قلب، کاهش التهاب و بهبود عملکرد مغز مفید است.
* سرشار از فیبر: بذر کتان هم حاوی فیبر محلول و هم فیبر نامحلول است. فیبر محلول به کاهش کلسترول خون و تنظیم قند خون کمک می‌ کند، در حالی که فیبر نامحلول به بهبود عملکرد دستگاه گوارش، جلوگیری از یبوست و حفظ سلامت روده کمک می‌ کند.
* بذر کتان یکی ازغنی‌ ترین منابع لیگنان‌ها است که ترکیبات گیاهی با خواص آنتی‌ اکسیدانی و استروژنی ضعیف هستند. لیگنان‌ها می‌ توانند در پیشگیری از انواع خاصی از سرطان (به ویژه سرطان سینه و پروستات)، بهبود سلامت هورمونی و کاهش علائم یائسگی موثر باشند.
* کمک به کاهش وزن: فیبر بالای موجود در بذر کتان می‌ تواند به احساس سیری طولانی‌ مدت و کاهش اشتها کمک کرده و در نتیجه در مدیریت وزن موثر باشد.
* کاهش کلسترول: فیبر محلول و امگا-3 موجود در بذر کتان می‌ توانند به کاهش کلسترول (کلسترول بد) و تری‌ گلیسیریدها کمک کنند.
* بهبود سلامت قلب و عروق: با کاهش کلسترول، فشار خون و التهاب، بذر کتان به سلامت عمومی قلب و عروق کمک می‌ کند.
* کنترل قند خون: فیبر موجود در بذر کتان می‌ تواند به کند کردن جذب قند در خون کمک کرده و به ثبات سطح قند خون کمک کند، که برای افراد مبتلا به دیابت یا در معرض خطر دیابت مفید است.
* خواص آنتی‌ اکسیدانی: لیگنان‌ها و سایر ترکیبات فنلی موجود در بذر کتان دارای خواص آنتی‌ اکسیدانی قوی هستند که به مبارزه با رادیکال‌ های آزاد و کاهش آسیب سلولی کمک می‌ کنند

سایر خواص بذر کتان:

بذر کتان از راه خوراکی به عنوان یک مسهل خورده می شود. (1-2 قاشق مرباخوری دانه کتان را به مدت 2-4 ساعت در نصف لیوان آب بریزید، بگذارید متورم شود و سپس موسیلاژ حاصل را تنها یا همراه با دانه ها ببلعید).

مخلوط دانه خرد شده کتان با آب گرم به شکل ضماد برای التهابات، زخم های چرکی، درمان زگیل و انواع کوفتگی ها به کار می رود. همچنین گاهی برای از بین بردن التهاب مثانه و کلیه ها مصرف می شود ولی اثر واقعی ندارد.

نحوه استفاده از تخم کتان برای کاهش وزن:

اگر در هنگام صرف غذا از پودر و یا کوبیده تخم کتان به صورت محلول در آب و یا در ماست، دوغ بریزید و بخورید زودتر از خوردن دست می کشید و همین امر باعث کم اشتهایی و کاهش چربی های اضافی بدن می شود و در رژیم لاغری شما بسیار تاثیر گذار است.

طریقه مصرف بذر کتان:

بهترین روش مصرف بذر کتان، خوردن آن به صورت آسیاب شده است. دلیل این امر این است که پوسته بذر کتان بسیار سفت است و اگر به صورت کامل مصرف شود، به راحتی توسط دستگاه گوارش هضم نمی‌ شود و فواید آن به طور کامل جذب نمی‌ شود.

* آسیاب کردن در خانه: می‌ توانید بذر کتان را در آسیاب قهوه یا مخلوط‌ کن آسیاب کنید. بهتر است آن را به مقدار کم و به اندازه مصرف روزانه آسیاب کنید، زیرا پس از آسیاب شدن، چربی‌ های آن سریع‌ اکسید می‌ شوند.

* می‌ توانید بذر کتان آسیاب شده را به اسموتی، ماست، اوتمیل، غلات صبحانه، سوپ، سالاد و سس‌ ها اضافه کنید.

* در تهیه نان، کلوچه، پنکیک و سایر محصولات پخته شده نیز می‌ توان از آن استفاده کرد.

* می‌ توانید آن را جایگزین تخم مرغ در برخی دستور پخت‌ها کنید (1 قاشق غذاخوری بذر کتان آسیاب شده + 3 قاشق غذاخوری آب = 1 تخم مرغ).

میزان مصرف: معمولاً توصیه می‌ شود روزانه 1 تا 2 قاشق غذاخوری بذر کتان آسیاب شده مصرف شود

چه افرادی بهتر است استفاده کنند و چه افرادی نه؟

افرادی که بهتر است از بذر کتان استفاده کنند:

افرادی که به دنبال افزایش دریافت فیبر در رژیم غذایی خود هستند.
افرادی که می‌خواهند کلسترول و فشار خون خود را کنترل کنند.
افراد مبتلا به یبوست یا مشکلات گوارشی.
کسانی که به دنبال منابع گیاهی امگا-3 هستند (به ویژه وگان‌ها و گیاهخواران).
زنان در دوران یائسگی (برای کمک به کاهش علائم).
افرادی که قصد کاهش وزن دارند.
افرادی که به دنبال تقویت سلامت قلب و عروق خود هستند.

چه افرادی بهتر است با احتیاط مصرف کنند یا از مصرف آن خودداری کنند:

زنان باردار و شیرده: به دلیل وجود فیتواستروژن‌ها (لیگنان‌ها)، توصیه می‌ شود در دوران بارداری و شیردهی با پزشک مشورت شود.
افراد مبتلا به بیماری‌ های مرتبط با هورمون: مانند سرطان‌ های حساس به هورمون (به عنوان مثال، برخی انواع سرطان سینه یا رحم)، قبل از مصرف باید با پزشک مشورت کنند.
افرادی که داروهای رقیق کننده خون مصرف می‌ کنند: به دلیل اثرات رقیق کنندگی خون امگا-3، مصرف بذر کتان ممکن است اثر این داروها را تشدید کند.
افرادی که دچار انسداد روده هستند: فیبر بالای بذر کتان ممکن است وضعیت را بدتر کند.

توجه: شروع مصرف بذر کتان باید تدریجی باشد تا بدن به فیبر بالا عادت کند و از نفخ یا ناراحتی‌ های گوارشی جلوگیری شود. همچنین، هنگام مصرف بذر کتان، نوشیدن آب کافی ضروری است.

نکات نگهداری و افزایش ماندگاری:

بذر کتان کامل: بذر کتان کامل را می‌ توان در ظرف دربسته و در مکانی خنک، تاریک و خشک (مانند کابینت آشپزخانه) تا 1 سال نگهداری کرد. برای افزایش ماندگاری، می‌توانید آن را در یخچال یا فریزر نگهداری کنید.
بذر کتان آسیاب شده: بذر کتان آسیاب شده بسیار سریع‌ تر اکسید می‌ شود. بهتر است آن را در ظرف دربسته و در یخچال نگهداری کنید و ظرف 1 تا 2 ماه مصرف کنید. برای ماندگاری بیشتر، می‌توان آن را در فریزر نگهداری کرد

پیشنهاد استفاده یا ترکیب با گیاهان دیگر:

بذر کتان می‌ تواند به خوبی با بسیاری از مواد غذایی و گیاهان دیگر ترکیب شود تا فواید سلامتی آن افزایش یابد:

میوه‌ ها و سبزیجات: ترکیب بذر کتان با میوه‌ها و سبزیجات تازه در اسموتی‌ها، سالادها یا سس‌ها، به دلیل افزایش فیبر و آنتی‌اکسیدان‌ها، فواید زیادی دارد.
دانه‌ های چیا و کنجد: ترکیب بذر کتان با دانه‌ های چیا و کنجد (که همگی سرشار از فیبر و چربی‌ های سالم هستند) یک بمب مغذی برای صبحانه یا میان‌ وعده باشد.
بلغور جو دوسر: افزودن بذر کتان به بلغور جو دوسر، صبحانه‌ ای سرشار از فیبر و انرژی را فراهم می‌ کند.
ماست و کفیر: ترکیب بذر کتان با ماست یا کفیر (که حاوی پروبیوتیک هستند) می‌ تواند به بهبود سلامت دستگاه گوارش کمک کند.
گیاهان با خواص ضد التهابی: برای افزایش اثرات ضد التهابی، می‌ توانید بذر کتان را با زردچوبه یا زنجبیل در غذاها یا نوشیدنی‌ ها ترکیب کنید.