زرشک سیاه

زرشک سیاه (زرشک آبگیری)

زرشک سیاه با نام علمی Berberis vulgaris یکی از ارزشمندترین گیاهان دارویی در طب سنتی ایران و جهان است. این گیاه بومی نواحی معتدل ایران، به ویژه خراسان و ارتفاعات کوهستانی است و برخلاف زرشک قرمزی که برای پخت وپز استفاده می شود، برای مصارف دارویی و تهیه انواع نوشیدنی های سم زدا و تقویت کننده کاربرد دارد.

تفاوت زرشک سیاه با زرشک قرمز پلویی:

زرشک سیاه دارای دانه، طعمی تلخ تر، و رنگی تیره تر است و به صورت کامل و طبیعی خشک می شود. این نوع زرشک بیشتر برای تهیه آب زرشک و دمنوش مورد استفاده قرار می گیرد و از نظر خواص دارویی بسیار قوی تر از زرشک قرمز است.

در مقابل، زرشک قرمز پلویی که اغلب در آشپزی ایرانی دیده می شود، طعمی ملایم تر و رنگی روشن تر دارد و معمولاً برای تزئین غذا، به ویژه زرشک پلو استفاده می شود. اما به دلیل فرآوری صنعتی و خشک سازی متفاوت، خواص دارویی آن نسبت به زرشک سیاه بسیار کمتر است.

خواص درمانی زرشک سیاه:

درمان مشکلات پوستی و جوش صورت

• زرشک سیاه با پاک سازی خون و کبد، ریشه بسیاری از جوش ها و التهابات پوستی را درمان می کند.
• مصرف منظم آب زرشک می تواند منجر به روشن تر شدن پوست و کاهش لک های ناشی از غلظت خون و گرمی مزاج شود.

درمان مشکلات دهان و گلو

• برای درمان آفت، برفک دهان، التهاب لثه و گلودرد می توان از دهان شویه طبیعی زرشک استفاده کرد.
• خاصیت ضدباکتریایی و ضدالتهابی بربرین موجود در آن اثربخش است.

تنظیم قند، چربی و فشار خون

• بربرین یکی از قوی ترین ترکیبات طبیعی برای کاهش قند خون، LDL و تری گلیسرید است.
• زرشک سیاه همچنین در کمک به کاهش فشارخون مؤثر است و برای افراد دیابتی یا مبتلا به سندرم متابولیک توصیه می شود.

تقویت گوارش و درمان یبوست

• مصرف چای زرشک یا دمنوش آن موجب تحریک ترشح صفرا شده و به هضم بهتر غذا کمک می کند.
• ملین طبیعی است و در رفع یبوست مؤثر است.

رفع اختلالات کبدی و صفراوی

• برای پاک سازی، تقویت و خنک کردن کبد بسیار مفید است.
• به درمان کبد چرب، بزرگی کبد و انسدادهای صفراوی کمک می کند.

خواص آب زرشک برای کبد

• کبد را پاک و تقویت می کند.
• آب زرشک به خاطر خنک بودن در فرو نشاندن حرارت کبد و معده و همچنین دفع صفرا و تسکین عطش بسیار نافع است.
• برای معالجه انسداد و ضعف کبد، اسهال و استسقا، توصیه شده است که از آب زرشک استفاده نمایید.
• ترکیب آب زرشک با گیاهان دارویی مانند افسنطین، زعفران و گل گاوزبان برای درمان پیشرفته تر مشکلات گوارشی بسیار مؤثر است.

مفید برای خانم ها در دوران یائسگی

• مصرف منظم آب زرشک به تعادل هورمونی در زنان کمک می کند و گرگرفتگی و سایر علائم یائسگی را کاهش می دهد.
• همچنین در اختلالات قاعدگی و قاعدگی های سنگین، نقش تنظیم کننده دارد.

طرز تهیه آب زرشک سیاه (روش خانگی و مؤثر):

مواد لازم:

• زرشک سیاه خشک: ۱ لیوان
• آب سرد: ۶ تا ۸ لیوان

روش تهیه:

1. زرشک سیاه را با آب سرد بشویید تا گرد و غبار آن گرفته شود.
2. سپس زرشک ها را با آب به مدت ۲۴ ساعت در یخچال خیس کنید.
3. بعد از گذشت زمان، مواد را داخل مخلوط کن بریزید و به خوبی میکس کنید.
4. از صافی پارچه ای عبور دهید تا آب زرشک صاف و بدون تفاله شود.
5. آب زرشک به دست آمده را داخل بطری شیشه ای بریزید و در یخچال نگهداری کنید.
6. برای طعم بهتر می توان کمی عسل یا لیمو ترش تازه به آن اضافه کرد.

آب زرشک باید در عرض ۳ تا ۵ روز مصرف شود. از فریز کردن آن خودداری شود تا خواص دارویی آن حفظ گردد.

طرز تهیه چای یا دمنوش زرشک سیاه:

مواد لازم:

• زرشک سیاه: ۲ قاشق غذاخوری
• آب جوش: ۲ لیوان
• عسل، لیموترش یا دارچین (اختیاری)

روش تهیه:

1. زرشک را شسته و در قوری بریزید.
2. آب جوش را اضافه کنید و اجازه دهید حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با درب بسته دم بکشد.
3. سپس آن را صاف کرده و با عسل یا لیموترش میل کنید.

این دمنوش برای پاکسازی بدن، درمان سوءهاضمه، حالت تهوع، سنگ صفرا و سنگ کلیه مفید است.

هشدارها و نکات مهم:

• مصرف بیش از حد زرشک ممکن است باعث اسهال یا افت شدید فشارخون شود.
• برای افراد باردار، شیرده، یا دارای بیماری های مزمن کبدی یا گوارشی، بهتر است با نظر پزشک مصرف شود.
• زرشک قرمز جایگزین مناسبی برای زرشک سیاه در خواص دارویی نیست.